Kedilerde Üreme

Bir kedi ilk kızgınlık dönemine(ergenlik) ne zaman ulaşır ve ilk doğumunu ne zaman yapabilir?

Bir kedi yılın hangi döneminde kızgınlık gösterir ve çiftleşebilir?

Kediler ne kadar sıklıkla kızgınlığa girerler?

Bir kedinin kızgınlıkta olduğu nasıl anlaşılır?

Östrus'un (kızgınlık siklusunun) dönemleri nelerdir?

Kedilerde gebelik süresi ne kadardır?

Kedilerde gebelik tanısı nasıl ve ne zaman konur?

Hamile kedinin beslenmesi nasıl olmalıdır?

Bir kedi yılda kaç doğum yapabilir?

Hamile bir kedi bir batında kaç yavru doğurur?

Yavru Gelişimindeki Dönüm Noktaları Nelerdir?

 

Ergenlik Dönemi
 Bir kedi ilk kızgınlık dönemine ne zaman ulaşır ve ilk doğumunu ne zaman yapabilir?

Ergenlik(yani puberteye ulaşma) dönemi diğer anlamıyla üreme fonksiyonlarının geliştiği dönem genellikle 4 ila 12 aylık yaş ortalamasında değişiklik göstermektedir.Ortalama bir süre belirlemek zordur ama genellikle 6 ila 9 aylık olan kediler puberteye ulaşmışlardır.Bu dönemdeki bir kedi vücut ağırlığının yaklaşık %75'ine ulaşmıştır.Domestic shorthair kediler(DSH=kısa tüylü kediler) genel olarak domestic longhair (DLH=Uzun tüylü)kedilerden daha erken dönemde erişkinliğe ulaşırlar..Dişi kedinin kızgınlık  olarak da adlandırılan bu dönemi yani östrus dönemi hayvanın ırkına va mevsime bağlı olarak değişkenlik gösterir. Yavru kedilerin çoğu ilk kızgınlıklarını 2.3-2.5 kg vücut ağırlığına ulaştıklarında gösterirler ve bu yaklaşık 6-9. ay civarında görülmektedir. Nadir de olsa bazen cinsel olgunluk 3 ay gibi kısa bir zamanda görülmektedir. İran kedileri gibi bazı uzun tüylü safkanlarda 12-18 aya kadar puberta görülmeyebillir.

 Kediler üretim amaçlı çiftleştirileceklerse eğer; erkek kedi için 18 ay ,dişi kedi için 18-24 ay en erken çiftleştirme yaşı olarak düşünülmelidir.

      Reproduktif aktivitenin(üreme aktivitesinin) 14 yaşına kadar devam ettiği bildirilmiştir,fakat 20 yaşındaki kedilerde gebelik olgularına rastlanmaktadır.Yaşın artmasıyla yavru büyüklüklerinde ve yavru sayısında yıla bağlı olarak azalmalar görülmektedir.

ÜREME MEVSİMİ

Bir kedi yılın hangi döneminde kızgınlık gösterir ve çiftleşebilir?

Üreme mevsimi, coğrafi duruma, mevsime bağlı olarak değişiklikler göstermektedir. Dişi kedilerin kızgınlık dönemleri güneş ışınlarının miktarına bağlı olarak sezonsal değişkenlikler göstermektedir.Kediler genellikle  'siklus' ve doğumu ocak ve eylül ayları arasında yaşarlar.Kuzey yarım kürede üreme mevsimi Ocak ayının geç dönemlerinde başlar ve gün ışığının azaldığı Ağustos-Eylül aylarında son bulur. Bu bölgelerde Kasım-Aralık aylarına kadar sürdüğü de bildirilmiştir. Bu dönemi bir daha ki üreme mevsimine kadar anöstrus evresi izler.Üreme mevsimi kedinin ırkına, çevre faktörlerine veya hayvanın psikolojik durumuna göre değişkenlik göstermektedir. Evde beslenen ve yapay ışığa maruz kalan kedilerde poliöstrik aktivitenin tüm yıl boyunca sürdüğü görülmektedir. Kısa tüylü kedilerde özellikle Siyam kedilerinde bu özellik uzun tüylü ırklara göre daha çok görülmektedir.

 Gebelikten sonraki ilk östrus yavruların sütten kesilmesini izleyen 8 gün sonra görülmekte ve bu da doğumdan sonraki 8.ve 10. haftaya denk gelmektedir. Emzirmeyen dişilerde bu süre 1 haftadan , emzirenlerde 21 haftaya kadar değişiklik göstermektedir.

ÖSTRUS SİKLUSU (KIZGINLIK)
Kediler ne kadar sıklıkla kızgınlıga girerler?
 
Çiftleşmediği sürece ve ekim ayına kadar günışığı azalmadığı sürece her 14-21 günde kızgılık gösterirler.
 
Bir kedinin kızgınlıkta oldugu nasıl anlasılır?

Kesinlikle anlarsınız.Kedinin sesi çok yanıktır ve  erkek kediyi çağırır.Yerde yuvarlanır.Mobilyalara ve ayağınıza sürtünür.Çiftleşme pozisyonu alır.Çok sevecendir.Sıkça idrar yaptığını görürsünüz.Kızgınlıktayken 3 ile 16 gün arasında erkek kedi kabul edebilir.

Östrus'un dönemleri nelerdir?

Pro-östrus

Bu period 1-3 günde sonlanır ve genellikle artan sinirlilik, sık işeme ve sonunda erkek kediler gibi idrar püskürtme gibi olaylarla karakterizedir. Köpeklerde olduğu gibi belirgin vulvar ödem ve kanlı akıntı yoktur.

Östrus
Östrus süresi mevsime ve ovulasyonun şekillenip şekillenmediğine göre değişmektedir. İlkbahar aylarında östrus süresi artış gösterse de (5-14 gün/siklus), diğer mevsimlerde bu süre kısalır (1-6 gün/siklus). Ovulasyon gösteren kedilerde östrus periyodu ortalama 5.7 gün sürmekte ve östrus belirtileri çiftleşmeyi izleyen 24-48. saatlerde azalmaktadır, eğer ovulasyon gerçekleşmemişse 8 günlük süre normal kabul edilmektedir. Östrus sırasında dişinin davranışları değişmekte, vokalizasyon artmakta, lordosis pozisyonunu almakta ve kuyruk çiftleşmeye uygun bir şekilde bir tarafa yatmaktadır. Dorsal pelvik bölge hafifçe okşanacak olursa kuyruk yukarı kaldırılır,sağa ya da sola çekilir ve perineal bölgede spasmodik kontraksiyonlar gözlenir.Anoreksi ve idrar püskürtme bu dönemde sıklıkla gözlenmektedir

Ovulasyon (Yumurtlama)
Ovulasyon çiftleşmeye bağlı olarak gerçekleşmektedir.Bazı kedilerde tek bir çiftleşme uyarısı ovulasyonun meydana gelmesine neden olabilir. Bunun yanında çoğu kedide ovulasyonun meydana gelebilmesi için tekrarlayan çiftleşme uyarıları gerekmektedir.

Metöstrus(Kızgınlık sonrası dönem)
Çiftleşmeyen kedilerde metöstrus'un süresi ortalama 21 (14-28) gündür. Bunun yanında steril veya yalancı çiftleşme uyarıları sonucunda meydana gelen yalancı gebelik ortalama 35 gün sürer (30-73 gün).

Anöstrus
Seksüel açıdan sakin olarak karakterize olan bu evrede ovaryumlar küçüktür ve follikül çapları 0.5 mm boyundadır.

GEBELİK
Kedilerde gebelik süresi ne kadardır?

Kediler genellikle 58-65 günlük gebelik süresine sahiptirler.

GEBELIK TANISI

Kedilerde gebelik tanısı nasıl ve ne zaman konur?

Gebeliğin saptanması abdominal palpasyonla, ultrasonografik veya radyografik yöntemlerle veya laparoskopiyle yapılır. Abdominal Palpasyon ile gebeliğin geç dönemlerinde yavrular  palpe edilebilir. Ultrasonografik muayenede 30.günde fötal kalp veya uterus arterinde pulsasyona bakılarak tanıya gidilir. Radyografi ile gebelik tanısı gebeliğin 17. gün gibi erken bir dönemde uterus boğumlarının saptanması esasına dayanılarak yapılır.
 Kedilerde abdomenin(karının) dıştan palpasyonu(elle muayenesi) ile gebelik tanısı mümkündür. Ancak kedinin büyüklüğü, beslenme durumu, palpasyona gösterdiği tepki, idrar kesesi ve barsakların dolu olması, muayenenin yapıldığı gebelik dönemi ve uterus’un(rahim) içindeki yavruların sayısı, muayeneyi yapan hekim’in tecrübesi tanıyı etkileyebilmektedir.
Kedilerde ultrason ile gebelik tanısı yapılırken; Yanlışlıkla gebe tanısı konulmasının en önemli sebebi idrar kesesinin uterus veya fötal kese ile karıştırılmasından ya da bazı köpeklerde muayeneden sonra fötal rezorbsiyon’un şekillenmesinden kaynaklanmaktadır. Buna karşılık gebe hayvanların da yanlışlıkla olumsuz tanısı ise gebeliğin 23. günden küçük olmasına, fötüs’lerin barsaklardaki içerik ya da gaz tarafından örtülmesine veya hayvanın fazla şişman ve yağlı olmasına bağlıdır.
 
 Röntgen ile Gebelik Tanısı: Küçük baş evcil hayvanlarda ve özellikle karnivorlarda gebelik tanısı amacıyla sıkça başvurulan bir yöntemdir. Ventro - dorsal veya lateral abdomen röntgen çekimlerinde uterus’ta meydana gelen değişiklikler ve fötal iskelet sistemi araştırılmalıdır.
Kedilerde röntgen ile gebelik tanısı en erken 17 - 21. günler arasında lobuler yapıdaki uterus’un görülmesiyle yapılır. Ancak bu yöntemle gebeliği belirlemek için en uygun zaman 38 - 40. günden sonra olup, alınan radyografilerde fötal iskelet sistemi kolayca görülebilir.

BESLENME

Hamile kedinin beslenmesi nasıl olmalıdır?

3.5 kg ağırlığındaki gebe kedilerin günlük enerji ihtiyacı 1465 kJ’dür (350 kcal). Laktasyonda olan 2.5 kg’lık kedi ise 2510 kJ (600 kcal) enerjiye ihtiyaç duyar. Gebelik ve laktasyon sırasında kısıtlanmış maternal protein alımı yavrularda stresli durumlarda artan heyecana ve annenin yavruya bağlanmasında gecikmelere neden olmaktadır. Hayvan sahiplerinin gebeliğinin son 3 haftasında bulunan kedilerine sık sık ve az miktarda yiyecek vermeleri, aksi takdirde bir anda fazla miktarda verilen yiyeceğin uterusa basınç yapacağı bildirilmelidir.

Hamilelik döneminde anne kediler özel bakım ve beslenmeye ihtiyaç duyarlar.hem hamilelik dönemlerinde hem de süt verme döneminde anne kedi Kitten ya da Growth olarak adlandırılan yavru kedi mamalarıyla beslenmelidirler.Bebeklerin gelişimi ve daha sonrasında da süt salgısının artışı için yüksek değerli mamayla beslenmesi son derece önemlidir.

DOĞUM ve YENIDOĞAN YAVRULAR

Bir kedi yılda kaç doğum yapabilir?

Dişi bir kedi yılda ortalama 3 kez doğum yapabilir.

DOĞUM
Geniş sessiz,stressiz,güvenli,karanlık ve rahat bir ortam anne kedi tarafından doğum için özel olarak seçilir.Kedi sahibinin bu doğum mekanının seçiminde pek fazla söz hakkı yoktur. Gebeliğinin son haftasında dişinin aktivitesi düşer ve doğum yapmak için sakin ve sessiz bir yer aramaya başlar. Kedi, huzursuzdur ve sıklıkla en uygun oturma pozisyonunu sağlamak için yer değiştirir. Bazı kedilerde rektal ısı düşebilir, iştah azalabilir veya kaybolur, fakat bazı dişiler doğum yapıncaya kadar ve hatta doğumun sonuna kadar yemek yiyebilirler. Yavruların doğumları arasında geçen süre 5 dakika ile 1 saat arasında değişmektedir. Sıkla iki yavru birbirini takip ederek doğar ve 10-90 dakikalık bir süreninin ardından diğer doğum gerçekleşir.

Doğum süresi uzadığında ve kedinin genel durumu bozulduğunda ters giden birşeyler vardır ve mutlaka veteriner hekim müdahalesi gerekir.

Kedilerde süperfekondasyon söz konusudur yani bir batında doğan yavru kedilerin babaları birden farklı erkek kedi olabilir.

YAVRULAR

Hamile bir kedi bir batında kaç yavru doğurur?

Bir kedinin doğuracağı ortalama yavru sayısı genellikle 4 ila 6 arasında değişmektedir.İlk doğan yavrular sonrakilere oranla daima büyüktür ve yavru sayısı arttıkça büyüklük azalmaktadır.

Ortalama 6 yavrulu bir doğumda yavru ağırlıkları ortalama 110-120 gr.’dır.İlk haftada bu iki misli olur. Üçüncü haftada ağırlık 300-350 gr., 6-7. haftada 700-800 gr.’dır.  Yenidoğan Yavrular doğum anında  sağırdır ve göz kapakları kapalıdır. Koku ve tat alma duyuları çok iyi gelişmiştir. Doğumdan sonraki 24-48 saat içerisinde dişi, yavrularının yanından h,ç ayrılmaz.Yavrular her üç saatte bir 2-3 ml süt emerler. Yavrularda göz kapakları yaşamlarının 2. haftasında açılır. Iki haftalık yavru her öğünde 5-7 ml süt emer ve dişi yavrularını birkaç saat kadar yalnız bırakmaya başlar.yavrular yavaş yavaş sosyalleşmeye başlarlar. Her emme periyodundan sonra anne yavrularının perineal bölgelerini ürinasyon ve defekasyonu uyarmak için yalar.İdrar ve feçeslerini anne yalayarak yaptırır ve bunları yer. Yavrular 3 haftalık olduğunda artık dolaşmaya başlarlar.Ürinasyon ve defekasyonlarını kontrol etmeye başlarlar.
Dört ila altı haftalık yavrular yavaş yavaş mamaya alıştırılmalıdır.6-8 haftalık olduklarında ise sütten kesme gerçekleşmeye başlayacaktır.Bazı durumlarda daha uzun süren laktasyonlar gözlenebilir.dişi bu dönemde yeniden kızgınlığa girip yeniden hamile kalabilir. Dişi tekrar gebe kalsa bile yavrunun emmesine müsaade edebilir. 8-9 aylık yavruların bir sonraki yavrularla birlikte emdiği gözlemlenmiştir.

Yavru Gelişimindeki Dönüm Noktaları Nelerdir?

Gözler:

Göz kapaklarının açılması                                    10 gün (2-16 gün)

Pupillar Işık Refleksi(Gözlerde Işığa Tepki)              10-21 gün

Normal Görme                                                   30 gün

Erişkin İris Rengi (Göz Rengi)                                4-6 haftalarda

Kulaklar:

Kulak Kanallarının Açılması                                    9 gün(6-17 günde)

Fonsiyonel Duyma                                              4-6 haftada

Haraket:

Yerde Sürünme                                                  7-14 gün

Yürüme                                                            14-21 gün

İstençli (iradi) çıkma                                            3 hafta