KEDİ ve KÖPEKLERDE OBEZİTE

Kediniz yürürken karnıyla parkelerinizi cilalıyor mu?Yemek kabı sizin tabağınızdan daha mı büyük? Onu taşımakta zorlanıyormusunuz? Mama kabıyla sizinle geçirdiğinden daha mı fazla vakit geçiriyor?Köpeğiniz artık sizinle yürüyüşe çıkmak istemiyor mu?Ona baktığınızda belini göremiyor musunuz?

Çoğu kedi sahibi kedilerinin şişmanlamış halini daha çok beğeniyor olsa da, aslında kedilerinin büyük sağlık problemleri ile karşı karşıya olduğunun farkında değillerdir. Eğer kediniz veya köpeğiniz obez ise, obezitenin sebep olabileceği sağlık problemlerini, obeziteye neyin sebep olduğunu ve nasıl tedavi edilmesi gerektiğini bilmelisiniz.

Kedi ve köpeklerdeki obezitenin ana nedeni çok fazla gıda tüketimidir ( tıpkı diğer memelilerde olduğu gibi...)

Birçok kedi serbest seçim beslenir (Free choice feeding), yani yemeği herzaman ulaşabileceği yerdedir ve ne zaman yemek yemek istese mama kabına gidip yemek yiyebilir  ( gerçek bir carnivore yani etçil için bu doğal olmayan bir durumdur ve av makinasının evrim geçirmesi anlamına gelir!)  Free choice beslenme tek başına obeziteye neden olabilecek çok büyük bir faktördür.

Ne yapmalıyız?
Kedimizi günlük 2 ila 4 küçük öğünler halinde beslemeliyiz. Birçok hayvan sahibi normal porsiyonun üzerinde mama vermeyi daha uygun bulurlar. Bir Kedi ve Köpeğin öğünü ,bir insanın öğününün yaklaşık 1/25’i oranında olmalıdır...Obezite riski olan köpekler ise günde tek öğün ya da az az sık sık beslenebilirler .Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta kedi ya da köpeğinizin  veteriner hekiminizin verdiği ölçülerde özel mamalarla beslenmesi ve abur cuburdan uzak beslenmesidir. 

Kediler, çoğu memeliden farklı olarak karbonhidratları sindiren enzim olarak adlandırılan ve tükrükten salgılanan  mylase enzimine sahip değillerdir.  Insanlar ve köpeklerde karbonhidratlar ağızda sindirilmeye başlandığı halde kedilerde bu böyle değildir. Kediler insanlar ya da köpeklerden daha düşük ölçülebilir amilaz aktivitesine sahiptirler. Kediler karbonhitrat tüketicisi olarak yaratılmamışlardır.

Bazı kalitesi düşük kuru mamalar un ve şekeri çok yüksek miktarlarda  içerirler.Kilo alımında en etkili olan da yine yağ, karbonhidrat ve şekerlerdir.Bu yüzden içeriğinin ne olduğunu çok iyi bildiğimiz ,sindirilebilirliği ve yararlanımı yüksek olan veteriner diyetlerini tercih etmeliyiz. Aksi halde kedi ve köpeğinize bolca posa vermiş olursunuz ve bu size dışkı olarak geri döner. Aldığınız mama sadece tokluk hissi vermemeli aynı zamanda yararlanılabilir olmalıdır.İçeriği sadece nişasta,yağ ve tatlandırıcılarla ,gıda boyalarıyla dolu bir mamanın ne size ne de sevimli dostunuza bir yararı vardır. Satın alınan kuru kedi mamalarının birçoğu özellikle market mamaları ve açıkta satılanlar gıda boyalarıyla ,un ,şeker ve koruyucu katkı maddeleriyle gerçek bir etmiş gibi pazarlanırlar. Aslında bir çoğunun içinde yararlanılabilir bir protein  kaynağı yoktur.Bu şekilde beslenme ile  sağlık problemlerine ayıracağınız bütçeyi biraz arttırmanız gerekebilir.

İdeal bir  kedi dieti yüksek protein içermelidir. Kediler büyük karbonhidrat yükünü kontrol altında tutamazlar.  Karbonhidrattan zengin bir öğün sonrasında Kedi ve Köpeğin kan glukoz(şeker)seviyesi normalden çok  uzun süre çok yüksek seviyede kalır. Bu şeker hastalığı için risk oluşturabilir.Bu risk aynı şekilde köpekler için de geçerlidir.

Hepimiz , evcil olmayan kedilerin  fare ve kuşları bir gıda kaynağı olarak gördüklerini ve onları yakalamak için nasıl can attıklarını   biliriz.Avlanma içgüdüsel bir davranıştır ve vahşi doğadan günümüze aktarılmış bir mirastır.Avlanma karnivorlar (etçiller) için beslenmenin doğal halidir , fare ve kuşlar vahşi bir kedi için mükemmel bir diyettir.Evcil kediler için aynı şeyleri söylemek imkansızdır çünkü avlanarak bir çok hastalığa da davetiye çıkartılmış olunur. 

Kedi ve köpeğimin obez olup olmadığını nasıl anlarım?

Obezite kedi ve köpeğinizin  ideal kilosundan en az %20 fazla olması şeklinde ifade edilebilir. Kedi ve köpeğinizinnizin ideal kilosunu saptamak insanlarda olduğu gibi kolay değildir. Kedi ve köpek ırkları arasındaki yapısal farklılıklar, insanlardaki gibi “Vücut-Kitle İndeksi” hesaplanmasına izin vermemektedir. Bir  Tekir, bir Siyam kedisinden daha ağırdır.Ya da bir Danua bir Pincher’dan... Bu sebeple, onlardaki obezite vücut kondisyon skoru kullanılarak saptanabilir ( body condition score = BCS ). BCS genellikle 1 den 9 a rakamlarla derecelendirilir. 5 ideal ve 9 obez anlamına gelmektedir..

Bu durumda kedinizin şişman olup olmadığını nasıl anlayabilirsiniz? Hafifçe yanlarından tuttuğunuzda kaburgalarını hissedebiliyor musunuz? Az bir yağlanma normal sayılabilir. Köpeğinize  yukarıdan baktığınızda belini görebiliyor musunuz? Evet, kedi ve köpekler mutlaka bir bele sahip olmalıdır ...

Evet kedim-köpeğim şişman, bu durum tehlikeli mi?

Kısa Cevap: EVET.

Uzun Cevap: Obezitenin sebep olduğu bir çok ciddi hastalık vardır;

Aşırı kilo , vücudun ihtiyacından daha fazla kalorinin alınması sonucu oluşur.. Eğer kedi veya köpeğiniz kısırlaştırılmış ise daha az kalori harcayacaktır. Çok aktif bir kedi-köpeğiniz varsa çok fazla kaloriye ihtiyacı var demektir.Aksi halde verilen fazla kalori vücutta yağ olarak depolanacaktır. Birçoğumuzun kedisi evde yaşar ve zamanın çoğunu evde uyuyarak geçirir. Eğer kediniz enerjisini kendisini sıcak tutmak için harcamıyorsa ve avlanmaya ihtiyacı yoksa, az miktarda kedi maması ihtiyacını karşılayacaktır. Köpeğiniz de daha az egzersiz yapıyor ve daha az oyunlar oynuyorsa ,avlanmak sadece bir hayalden ibaretse onun da fazla gıdaya ihtiyacı yok demektir.

Kedi ve köpeğinize verdiğiniz mamanın miktarına dikkat edin. Unutmayın ki birkaç kiloluk bir Kedi ve Köpeğin ve sizden oldukça küçük olan köpeğinizin sadece az miktarda ve belirli gramajda mamaya ihtiyacı bulunmaktadır.  Ona sevginizi göstermek için ödül yiyecekleri ve ekstra yemek vermek yerine, vaktinizi onunla harcayın ve oyunlar oynayın ona ilgisini çekecek oyuncaklar alın.

Fazla Kiloların verilmesi

Eğer kedi-köpeğiniz aşırı kiloluysa yani standartların bir hayli üzerindeyse mutlaka onu veteriner hekiminize muayeneye götürün. Aşırı kilonun altında yatan sebep bir rahatsızlığa bağlı olabilir ve bilinçsizce uygulanacak diet ve hızlı kilo verme onun sağlığını tehlikeye sokabilir. Gıdası kesilen obez kediler karaciğer yağlanması (Fatty Liver Syndrome) ile karşı karşıya kalırlar ve bu hastalık ölümcül olabilir... Kilo verme kademeli olmalıdır ve sağlıklı bir diyet ile bol egzersizden oluşmalıdır. Köpeğinizin ırkının standartlarına uyması için ondan çok sizin çaba harcamanız gerekecek...Ona uygun Düşük kalorili bir diyet seçimini veterinerinizin kontrolü altında gerçekleştirmelisiniz.Günlük alması gereken mama miktarı ve kalori onun standart kilosuna göre belirlenmeli ve kademeli olarak kilo verdirebilmelisiniz.

Çoğu kedi ileri derecede obez değildir. Fazla kiloların sebebi genellikle düzensiz beslenme ve hareket eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Aşağıdaki küçük ipuçları onun olması gerektiği kiloya ve kaliteli yaşam standartlarına kavuşmasını sağlayacaktır.

Verilen kiloların korunması

Kedi veya köpeğiniz fazla kilolarını verdiğinde ve zorlanmadan hareket etmeğe başladığında sakın rehavete kapılmayın ve uyguladığınız programı devam ettirin. Fazla mama vermeyin. Kedinizi hareket etmeye teşvik edin. Unutmayın ki sizin bilinçli davranmanız onun ömrünü ve hayat kalitesini artıracaktır.

Obezite Teşhisi:

Hayvanlarda insanlardakinden farklı olarak beden kitle indeksi ölçümü yapılamadığından,ırklar arası farklılıklar söz konusu olduğundan Vücut kondisyon skoru baz alınarak obezite teşhisi konulabilir.

VÜCUT KONDİSYON SKORU (BCS) KEDİ - KÖPEK

1. Çok zayıf ( Sıska-Bir deri bir kemik)

Kısa tüylü kedilerde(DSH) kaburga kemikleri apaçık belli olur. Kalça kemikleri ve kemikler kolayca elle hissedilebilir..Bel kısmı kumsaati şeklini andırır. Vücut yağı farkedilemez…  Kas kaybı açıkça belli olur.

  2. Zayıf

Kaburga kemiklerinin üzerinin çok az miktarda yağ ile kaplı olduğu hissedilebilir. Bel omurlarını açıkça görebilirsiniz. Minimal karın yağına sahiptir..  Belde kumsaati görüntüsü göze çarpar.

3. Uygun kilolu (Optimal)

Kaburga kemikleri, bel omurları, kalça kemikleri ve diğer kemik yapıları ince bir yağ tabakasıyla kaplıdır.  Karın bölgesi hafif içe doğru çukurdur. Bel bölgesindeki kum saati görüntüsü oldukça ılımlıdır...  Karın yağ tabakası minimaldir.

4. Şişman

Kaburga kemikleri kolaylıkla elle hissedilemez.  Kalça kemikleri elle hissedilebilen bir doku tabakasıyla kaplıdır..  Kuyruk üstü hafif yağ tabakasına sahiptir.  İçe doğru çukur olan karın bölgesi artık yoktur. Kumsaati görüntüsü tamamen kaybolmuştur ve bu bölge genişlemiştir.Karında hafif bir yağ yastığı oluşmuştur.

5. Obez (Çok şişman)

Kaburga kemiklerini elle hissetmek artık imkansızdır..  Kalçada,yüzde ve eklemlerde ağır bir yağ tabakası mevcuttur. Karın bölgesi   Karın  büyük abdominal yağ  kitlesi  ile şişmiş gibi görünmektedir. Kalça bölgesi iyice genişlemiştir ve karın yağları sarkmıştır.

Obezite’de Payı Olan Hastalıklar & Durumlar

Kediler ve Köpekler çeşitli nedenlerden dolayı kilo alabilirler..

Obezitenin sebebi ister fazla besleme, ister bir rahatsızlığın sonucu olsun, uzun lafın kısası kedi kullandığından daha fazla kalori almaktadır. Obezitenin sebebi ne olursa olsun, hayvan sahibi veteriner hekimden yardım alarak Kedi ve Köpeğin en ideal kiloda olabilmesi icin uygun bir diyet edinmelidir…Hayvan sahibi Kedi ve Köpeğin kalori alımı ve kullanımından sorumludur. "İnsanlar kedilerdeki obesitenin ana nedenidir."

Obeziteye katkısı olabilecek hastalık ve durumlar ise aşağıda özetlenmiştir:

İnsanlar kedi ve köpeklerdeki obezitenin ana nedenidir.

1.Gıda tipi :Kedinin alacağı gıda yararlanılabilir ve lezzetli olmalıdır. Bazı kediler sadece ihtiyacı olduğu  kadar yerler ve  yemekleri her zaman önlerinde olsa da yemeyip şişmanlamazlar.  Diğerleri ise önlerinde ne kadar varsa hepsini yiyip, daha fazlasını  ararlar.  Bazi kediler yemek seçerken kimileri de ne olursa olsun yerler. Yani verilen yemek tipi ve Kedi ve Köpeğin yemek yeme tarzi, o Kedi ve Köpeğin aşırı kilolu olup olmayacağını belirler.

Verilen yemeğin, Kedi ve Köpeğin kilolu olmasina direk etkisi vardir. Yemek artıkları, ödüller, hatta yüksek enerjili kedi mamalarının bile obeziteye katkısı vardır. 7 yaşında, bütün egzersizi yemek tabağına gidip gelmek olan bir Kedi ve Köpeğin yüksek enerjili mamaya ihtiyaci yoktur ! Bunun yanısıra sokak kedisi olan kardeşinin yüksek enerjiye ihtiyaci vardir ve yüksek enerjili mama verilebilir ( tabii kaç tane fare tuttuğunu göz önünde bulundurmak gerekir!)

2.Aktivite Düzeyi: Kedi ve köpeğin aktivite miktarı ve kilo almaya eğilimi, kalori ihtiyacını belirlemede büyük rol oynar. Aktif bir kedi çok  kalori harcayacaktır.

Kısırlaştırılmış kediler ,kısırlaştırılmamış kedilere oranla daha az kaloriye ihtiyaç duyarlar.

3.Kısırlaştırma : Kısırlaştırma operasyonu sonrası  kedilerin metabolizmaları  yavaşlar, bu sebeple kısırlastırılmış kediler kısırlaştırılmamış kedilere oranla daha az kaloriye ihtiyac duyarlar .Ayrıca gezinme,dolaşma davranışını ve genel fiziksel aktiviteyi uyaran  androgenler ve  östrogenler (erkek ve dişi seks hormonlarının) metabolizması da operasyon sonrası değişecektir . Fiziksel aktivitedeki değişiklikler de son derece normal karşılanmalıdır. Östrojenin iştah azalmasına neden olması nedeniyle kısırlaştırılma sonrasında kandaki seviyesi düşeceği için Kedi ve Köpeğin iştahında artış söz konusu olacaktır.. Kısırlaştırılmış kediler cinsel aktivite,hamilelik ve yavru büyütme için gerekli enerjiye ihtiyac duymazlar. Kısırlaştırılmış kediler normal kedilerin yediklerinin yüzde 75-80'ine ihtiyaç duyarlar. Enerji ihtiyaclari az olan kısırlaştırılmış kedilere diğer kedilere verdiğimiz miktarda yemek verirsek tabii ki kilo almalarına sebep oluruz... Sonuç olarak pekçok kısırlaştırılmış kedi fazla besleniyor ve az egzersiz yapiyor, böylelikle normal kedilere oranla obez olma şansları ikiye katlanıyor..

Bilmemiz gereken en önemli nokta şudur ;  “ Kısırlaştırma obeziteye yol açmaz”. Kısırlaştırdıktan sonra bizim  kedilere nasil baktığımız ve neyle beslediğimiz onların aşırı kilolu olmalarına sebep olur.

4.Genetik ve ırk yatkınlığı : Bazı ırklar kilolu olmaya daha mi yatkin? Cevap köpeklerde olduğu gibi kesin ve net  değil. Bazi köpek ırklarının obeziteye yatkın olduğunu biliyoruz. Kedilerde saf ırkların karma ırklara göre,( mesela Abyssinian) kilolu olmaya yatkın oldukları bulundu. Deney farelerinde şişmanlık yapan genetik faktörlere rastlanmıştır ve bu faktörlerin kedilerde de olabileceği düşünülmektedir.

5. Yaş :  Kediler 2 ila 12 yaş arasında kilolu olmaya yatkındırlar. Genç kediler  genelde kilolu olmazlar çünkü hem daha aktiftirler hem de büyümek için fazla enerjiye ihtiyaçları vardır.

6. Sosyal Çevre : Pek çok insan stresli olduklarında daha çok yediklerini, ve genelde abur cubur yediklerini kabul ederler. Benim aklıma cok miktarda çikolata  gelir . Bazi kediler de strese karşı aynı tepkiyi gösterirler ve soluğu mama kabında alırlar.

Çok kedili yada çok petli evlerde yaşayan kediler, tek kedili evlerdeki kedilere nazaran daha fazla ve/veya daha hızlı yemek yemeye yatkındırlar. Diğer hayvanların etrafta olmasıyla değişen davranışlara " Sosyal Davranış" adı verilir. Yemek için yarışmak bazı kedilerin yemeğe çok daha fazla konsantre olmalarına sebep olur ve  bu da aşırı kiloya yol açar.

7. Fiziksel Çevre: Vücut sıcaklığının korunması enerji kaybına neden olur.Kedi donma ısısının altında bir sıcaklıkta bulunuyorsa eğer kalori  ihtiyacı artacaktır.Bu durumun aksine evde yaşayan kediniz  aynı iş için çok daha az kaloriye ihtiyacı var demektir.

8.Medikasyonlar (İlaç Tedavileri) : Çeşitli ilaçlar metabolizmayı ve iştahı etkileyebilirler. Glucocorticoidler  örneğin prednisone ve dexamethasone ( kortizon tedavisi ) , barbituratlar örneğin epilepsi kontrolünde kullanılan Phenobarbital  ve  benzodiazepineler olarak adlandırılan diazem’i içeren ilaçlar bunlardan bazılarıdır.Trisiklik antidepresanların da kilo almaya neden olduğu bilinmektedir.

9.Hipotiroidizm:  Hipotiroidizm ‘ de Kedi ve Köpeğin vücudunda  thyroid hormon üretimi çok azdır. Thyroid hormonu metabolik hızı etkiler . Düşük  thyroid hormonu demek azalmış metabolik hız ve azalmış enerji ihtiyacı demektir. Normal bir Kedi ve Köpeğin hipotiroidi varsa, aynı miktarda bile mamayla beslense kilo almaya başlar. Bu hastalık nadir de olsa kedilerde gözükebilir.

Hipotroidi olan bir kediye light mama ile bile zayıflatmak zordur. Ancak tedavi ile birlikte şansını artar.

10.Cushing's Hastalığı (hyperadrenocorticism):Cushing hastalığı ,böbrek üstü bezinden çok yüksek miktarlarda glucocorticoidlerin üretilmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Glucocorticoidler metabolizmayı değiştirebilirler  ve iştah artışına ve yağın vücutta depolanmasına neden olabilirler . Kilo kontrol programının ve tedavinin yanında kediye kilo verdirilmelidir.  Bu hastalık nadir de olsa kedilerde gözükebilir.

11.Insulinoma: İnsulinoma pankreasda meydana gelen bir çeşit tümördür .İnsulin üreten hücrelerin oluşturduğu bir tumor olarak bilinir. İnsulinoma lı bir kedi çok fazla miktarda insulin üretir. Bu da besin alımını artırır ve doku ve yağ üremesine sebep olur. Insulinoma kedilerde nadirdir.

12.Böbreküstü bezi ve beyin hastalıkları: Hipofiz bezi hormon üretir ve diğer salgı bezlerinin hormon üretimini düzenler. Eğer hipofiz bezi fonksiyonunda anormallik varsa, hormonlardaki dengesizlik Kedi ve Köpeğin metabolizmasını, iştah ve yağ depozüsyonunu bozar.

Hypothalamus, iştahı düzenlemektedir. Hypothalamik anormalliklerin endikasyonu nadirdir ve obeziteye sebep olan artan iştah ile endikedir.